Msza dziękczynna – Żarki 1791r.
Scenariusz akademii z okazji Święta 3 Maja

Tadeusz Pakuła - nauczyciel języka polskiego, w S P im. Wł. Szafera w Żarkach.

 

Prezentowany scenariusz opracowano na podstawie lokalnych źródeł historycznych.

Scenariusz dotyczy wydarzeń w Żarkach związanych z atmosferą panującą w roku 1791 po uchwaleniu konstytucji 3 maja.

Jest próbą porównania wydarzeń ze stolicy z wydarzeniami w naszym małym miasteczku.

Publikacja zachęci z pewnością nauczycieli do poszukiwania źródeł historycznych na temat ważnych wydarzeń swojej małej ojczyzny. Ośmieli do tworzenia oryginalnych scenariuszy imprez związanych ze świętami i rocznicami.

Obchodzenie Święta Niepodległoci, rocznicy uchwalenia konstytucji 3 maja, rocznicy wybuchu II wojny światowej przez pryzmat wydarzeń powszechnie znanych może znudzić dzieci i młodzież. Odświeżeniem będzie z pewnością sięgnięcie do mało znanych źródeł lokalnych, opracowanie ich, a potem swego rodzaju zabawa z przeszłością. Uzmysłowienie dzieciom, że w bliskim im miejscu ich dziadkowie przeżywali nie mniej ważne problemy niż gdzieś daleko w Warszawie czy Krakowie znane postacie historyczne, pobudzi dumę lokalnego patrioty, zmotywuje do poszukiwań historycznych.


SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI UCHWALENIA KONSTYTUCJI 3 MAJA


Akademia składa się z 2 części :

Scenografia:


Na centralnej ścianie napisy:

3 MAJA

1791

WARSZAWA

( niżej duża reprodukcja obrazu J. Matejki Konstytucja 3 maja )

31 LIPCA

1791

ŻARKI

W KOŚCIELE PARAFIALNYM

ODBYŁA SIĘ UROCZYSTA MSZA

Z OKAZJI UCHWALENIA KONSTYTUCJI

Na ławce przykrytej czerwonym płótnem 2 księgi dużego formatu-Konstytucja 3 Maja

i Kronika klasztoru w Leśniowie .


CZĘŚĆ 1


Chór śpiewa Witaj majowa jutrzenko.

Wchodzi narrator 1 i mówi :

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja było niezwykle doniosłym wydarzeniem w naszej historii.

Było dowodem, że naród ma wolę trwania i jest zdolny do demokratycznych przemian.

Pierwsza w Europie, druga na świecie ustawa tej rangi dawała świadectwo mądrości rządzących.

Zapowiadała przemiany społeczne i ustrojowe, dawała szansę na rozwój Rzeczypospolitej.

Zapamiętajmy nazwiska twórców tego ważnego aktu prawnego-byli to Ignacy Potocki i Hugo Kołąttaj-wielcy politycy i patrioci.

Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja była zawsze dla Polaków wielkim świętem.

W Warszawie w maju 1791 roku panowały radość i entuzjazm. Co działo się wtedy w naszym małym miasteczku, w Żarkach?

Wchodzi narrator 2 i mówi:

W Kronice klasztoru w Leśniowie odnajdujemy infomację, że 31 lipca 1791r. w Żarkach odbyło się uroczyste dziękczynne nabożeństwo z okazji uchwalenia konstytucji 3 maja.

Nasi przodkowie, podobnie jak Polacy w całym kraju, uchwalenie tej ustawy zasadniczej przyjęli

z radością i wielką nadzieją.

Jak widzimy życie naszego miasta nierozerwalnie splatało się z życiem całego kraju. Żarczanie, wolni obywatele niepodległego państwa mieli świadomość, jak wielką szansą jest nowa ustawa, dająca nadzieję na uchronienie Rzeczypospolitej przed katastrofą.

Przenieśmy się w czasie. Jest 30 lipca 1791r. W klasztorze w Leśniowie przeor przygotowuje się do wygłoszenia homilii. Jutro zwróci się do mieszkańców Żarek, by prosić o wspólne modlitwy w intencji nowych praw ustanowionych kilka tygodni temu w Warszawie.( W tym okresie przeor klasztoru w Leśniowie był jednocześnie proboszczem parafii żareckiej ).

-Scenka, w której występują 2 osoby: przeor i jeden z zakonników(aktorzy przebrani w białe habity)

Przeor przygotowuje tekst kazania, jest skupiony. W pewnym momencie wstaje z krzesła i zaczyna chodzić, czytając napisane przez siebie kazanie.

Wchodzi brat Józef.

P.-To ty Józefie jeszcze tutaj?

J.-Tak, ojcze przeorze...Chciałem powiedzieć, że wszystko w kościele przygotowane. Kwiaty ustawione, flagi wywieszone...A ojciec przeor tak długo się trudzi...

P.Wiesz przecież, że jutrzejsza uroczystość będzie szczególnie podniosła. Trzeba ogłosić mieszkańcom Żarek, że w Warszawie nowe prawa ustanowiono. Jest nadzieja dla naszej ojczyzny.

Oby już nigdy naszych ziem obcy monarchowie nie nachodzili...

J.-Święte słowa ojcze przeorze...A czy ja mogę już...?

P.-Idź w spokoju bracie, odpocznij...

Ojciec przeor zostaje sam. Bierze do ręki tekst kazania i czyta. Jest to swego rodzaju próba przed jutrzejszym wystąpieniem.

P.(czyta, wsłuchując się w swój głos)-Umiłowani bracia i siostry.

Z wielką uwagą słuchaliśmy o sejmie, który tak długo obraduje w stolicy naszej, Warszawie.

I oto serca Polaków radować się mogą, bo mamy prawa nowe, demokratyczne. Posłowie ustanowili nową konstytucję, która kraj nasz zabezpieczy przed anarchią i zgubą.

Podziękujmy przeto Najwyższemu Bogu i Matce Bożej za ten wspaniały dar i nadzieję na nowo obudzoną w sercach naszych. Módlmy się za świętą rzecz- ojczyznę,zgodę rządzących i jasną przyszłość wiernego ludu tej ziemi. Obyśmy już nigdy nad losem ojczyzny naszej płakać nie musieli.

(powtarza powoli)- Obyśmy już nigdy nad losem ojczyzny naszej płakać nie musieli...

Przeor zatrzymuje się, zastanawia nad tekstem, poprawia niektóre fragmenty.

Schodzi ze sceny. Po chwili słychać dźwięk dzwonów kościelnych.

-Narrator:

Nie wiemy, jak brzmiało kazanie wygłoszone 31 lipca 1791 roku w naszym kościele. Na pewno utrzymane było w tonie patriotycznym, przyjęte przez żarczan z radością i nadzieją.

Mieszkańcy naszego miasteczka często płakali nad losem swojej ojczyzny. Po trzecim zaborze Żarki weszły w skład zaboru pruskiego, potem Księstwa Warszawskiego, Królestwa Polskiego, by w 1918 roku znów znaleźć się w granicach niepodległego państwa polskiego.

W ciągu 123 lat niewoli wielu Polaków oddało życie w walce o niepodległą ojczyznę. Byli wśród nich żarczanie. Wspomnieć tu można chociażby 17-letniego bohatera powstania styczniowego-Kacpra Kustrzyńskiego.

Pamięć o bohaterskich powstańach poległych w 1863 roku znalazła wyraz w postawionym pomniku na cmentarzu żareckim, gdzie na marmurowej płycie znajdujemy napis:

Tu spoczywają zwłoki dziewięciu bohaterów- powstańców poległych w walce za ojczyznę 24 września 1863roku. Cześć ich pamięci.

Cześć ich pamięci. (wszyscy wstają)


CZĘŚĆ 2


Teksty literackie recytowane przez uczniów:

-W.Dalewska Dniu Trzeci Maja

-A.Świrszczyńska W dniu 3 Maja

-T.Lenartowicz Trzeci Maja

-M.Konopnicka Trzeci Maj

Pieśni zaśpiewane przez chór:

-Mazurek Trzeciego Maja sł. R. Suchodolski

-Hymn do miłości ojczyzny sł. I. Krasicki

-Witaj majowa jutrzenko

-Na dzień trzeci maja sł.J.Prosnak

Po akademii uczniowie mogą oglądać rekwizyty: Konstytucję 3 Maja oraz Kronikę klasztoru w Leśniowie. Stylizowanym pismem odnotowano tam najważniejsze zapisy charakterystyczne dla tych pozycji.


Bibliografia:

  1. Szkice z dziejów Żarek pod red. H. Roli, Katowice 1984

  2. M. Antoniewicz Przeszłość Żarek, Częstochowa 1982

  3. J. Wiśniewski Diecezja Częstochowska, Mariówka Opoczyńska 1936

  4. Scenariusze uroczystości szkolnych pod red. H. Żwirskiej, Częstochowa 1999

Podsumowanie:
 

Publikacja jest próbą zachęcenia nauczycieli do sięgania po lokalne źródła historyczne. Często odnajdziemy w nich ciekawe fakty godne popularyzacji w środowisku szkolnym. Przekonamy uczniów, że historia naszej małej ojczyzny jest integralną częścią historii kraju.