PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI
W SYTUACJACH ZAGROŻENIA DZIECI PRZESTĘPCZOŚCIĄ I DEMORALIZACJĄ



    Wśród rozmaitych przejawów demoralizacji za najbardziej niepokojące i zagrażające zdrowiu dzieci i młodzieży uznano narkomanię, alkoholizm i prostytucję. Wobec tych zjawisk żaden dorosły nie powinien pozostawać obojętny, tym bardziej że bardzo często zjawiska owe współwystępują.
Picie alkoholu czy odurzanie się narkotykami jest połączone najczęściej z zachowaniami agresywnymi, przestępczymi czy wczesną inicjacją seksualną. Wszystkie te czynniki mogą być przyczyną nawiązywania kontaktów z grupami przestępczymi, a w dalszej kolejności – popełniania przestępstw. Szczególną rolę w procesie wczesnego rozpoznawania niedostosowania społecznego i podejmowania stosownych działań wychowawczych, profilaktycznych lub (wobec uczniów niedostosowanych ) interwencyjnych odgrywa szkoła.
W niej ujawniają się niemal wszystkie nurtujące młodzież problemy i nauczyciele na wszelkie niepokojące sygnały zachowania uczniów powinni natychmiast reagować. Na terenie szkoły dochodzi do zdarzeń, które bezpośrednio zagrażają bezpieczeństwu i zdrowiu ( a czasami nawet życiu ) uczniów. Nauczyciel częstokroć czuje się osamotniony i bezradny, gdy ma do czynienia z zachowaniem w żadnym stopniu nie mieszczącym się w regulaminie szkoły, a nierzadko będącym czynem karalnym lub przestępstwem.
    Adekwatna do sytuacji reakcja nauczyciela, pedagoga czy dyrektora i powiadomienie w razie potrzeby stosownych instytucji może w dużym stopniu zwiększyć skuteczność oddziaływania. Bardzo ważne jest umiejętne i w pełni profesjonalne przeprowadzenie interwencji z zachowaniem wszelkich praw – zarówno dzieci uczestniczących w zdarzeniu, jak i ich rodziców. Oczywiście postępowanie wobec ucznia zależne będzie od okoliczności zdarzenia, kategorii popełnionego czynu i wieku sprawców.
    Rada Ministrów w dn. 13.01.2004 r. przyjęła jeden z modułów Krajowego Programu Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży pod hasłem „ Procedury postępowania nauczycieli i metody współpracy szkół z policją w sytuacjach zagrożenia dzieci młodzieży przestępczością i demoralizacją, a w szczególności narkomanią, alkoholizmem i prostytucją”.
Celem programu jest usprawnienie i zwiększenie trafności oddziaływań szkoły w sytuacjach zagrożenia dzieci i młodzieży przestępczością i demoralizacją oraz wypracowanie metod współpracy szkoły z policją.
Działania zmierzające do osiągnięcia tych celów :
- zapoznanie kadry nauczycielskiej poprzez kampanię informacyjną, publikacje i szkolenia,
- współpraca szkół z policją i utrzymywanie stałych kontaktów, organizowanie wspólnych szkoleń i wymiana informacji o zagrożeniach i zdarzeniach występujących na terenie szkoły.

Podstawowe akty prawne regulujące zasady postępowania w takich sytuacjach :

- Ustawa z dn. 26.09.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich
- Zarządzenie nr 15/97 Komendanta Gł. Policji z dn. 16.06.1997 r. w sprawie form i metod działania policji w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestępczości nieletnich
- Ustawa z dn. 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi
- Ustawa z dn. 24.04.1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
- Ustawa z dn. 6.04.1990 r. o policji
- Ustawa z dn. 7.09.1991 r. o systemie oświaty
- Rozporządzenie MENiS z dn. 31.01.2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem

§ 10. w/w Rozporządzenia zobowiązuje szkoły do opracowania strategii działań wychowawczych i zapobiegawczych oraz interwencyjnych wobec dzieci i młodzieży zagrożonej uzależnieniem.
W ramach współpracy policji ze szkołą należy organizować :
- organizować spotkania nauczycieli z zaproszonymi specjalistami ds. nieletnich
i patologii,
- organizować spotkania uczniów z policjantami na temat zasad bezpieczeństwa, zachowań ryzykownych, sposobów unikania zagrożeń,
- informować policję o zdarzeniach na terenie szkoły stanowiących zagrożenie dla życia i zdrowia uczniów oraz przejawach demoralizacji dzieci i młodzieży,
- brać wspólnie udział w lokalnych programach profilaktycznych związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom oraz zapobieganiem demoralizacji i przestępczości nieletnich,
- policja winna udzielać pomocy szkole w rozwiązywaniu trudnych, mogących mieć podłoże przestępcze, problemów, które zaistniały na terenie szkoły.

Działania interwencyjne :

I. Jeśli nauczyciel uzyska informację, że uczeń spożywa alkohol, środki odurzające bądź zachowuje się w sposób świadczący o demoralizacji – należy podjąć następujące kroki :

• przekazać uzyskaną informację wychowawcy klasy,
• wychowawca informuje pedagoga i dyrektora szkoły,
• wychowawca wzywa do szkoły rodziców lub prawnych opiekunów dziecka i przeprowadza rozmowę z nimi i uczniem ( w ich obecności ) ; zobowiązuje rodziców do szczególnego nadzoru nad dzieckiem ; może zaproponować im skierowanie dziecka do specjalistycznej placówki, by mogło wziąć udział w programie terapeutycznym,
• jeśli rodzice odmawiają współpracy lub nie stawiają się w szkole – dyrektor szkoły pisemnie powiadamia o zaistniałej sytuacji sąd rodzinny i policję,
• jeśli szkoła wykorzysta wszystkie dostępne środki wychowawcze ( rozmowa z rodzicami, ostrzeżenie ucznia, spotkanie z pedagogiem itp.), a ich stosowanie nie przynosi rezultatów – dyrektor powiadamia sąd i policję.

II. Jeśli nauczyciel podejrzewa, że na terenie szkoły znajduje się uczeń będący pod wpływem alkoholu lub środków odurzających - powinien podjąć następujące kroki :

• powiadamia wychowawcę klasy,
• odizolowuje ucznia od reszty klasy, ale ze względów bezpieczeństwa nie zostawia go samego,
• wychowawca wzywa lekarza, który stwierdzi stan trzeźwości lub odurzenia ( lub udzieli pomocy medycznej ),
• wychowawca zawiadamia dyrektora szkoły i rodziców / opiekunów, których zobowiązuje do natychmiastowego odebrania ucznia ze szkoły ; jeśli rodzice odmówią odebrania dziecka – o tym, czy uczeń może pozostać w szkole, czy też należy przewieźć go do szpitala lub przekazać do dyspozycji funkcjonariuszom policji – decyduje lekarz w porozumieniu z dyrektorem szkoły,
• jeśli rodzice odmówią odebrania dziecka, a zachowuje się ono agresywnie, zagraża zdrowiu lub życiu innych osób – dyrektor powiadamia najbliższą jednostkę policji ; dalsze postępowanie należy do funkcjonariuszy,
• jeśli powtarzają się przypadki, że uczeń znajduje się pod wpływem alkoholu lub narkotyków na terenie szkoły – dyrektor bezwzględnie ma obowiązek powiadomić o tym specjalistę ds. nieletnich w najbliższej jednostce policji lub sąd rodzinny,
• jeśli w szkole znajduje się uczeń, który spożywa na jej terenie alkohol ( lub jest nietrzeźwy ), a ukończył on już 17 lat – należy o tym powiadomić policję,

III. Jeżeli nauczyciel znajdzie na terenie szkoły substancję przypominającą wyglądem narkotyk – powinien podjąć następujące kroki :

• zabezpieczyć substancję przed dostępem do niej osób niepowołanych lub ewentualnym jej zniszczeniem do czasu przyjazdu policji,
• powiadamia dyrektora i wzywa policję,
• po przyjeździe policji przekazuje zabezpieczoną substancję i informacje dotyczące szczegółów zdarzenia,

IV. Jeśli nauczyciel podejrzewa, że uczeń posiada przy sobie substancję przypominającą narkotyk – powinien podjąć następujące kroki :

• w obecności innej osoby ( wychowawca, pedagog, dyrektor szkoły ) ma prawo żądać, by uczeń pokazał mu zawartość torby szkolnej oraz kieszeni, NAUCZYCIEL NIE MA PRAWA PRZESZUKIWAĆ ODZIEŻY ANI TECZKI UCZNIA - to może uczynić tylko policja,
• powiadamia dyrektora szkoły i rodziców / opiekunów ucznia i wzywa ich do natychmiastowego stawienia się w szkole,
• jeśli uczeń odmawia przekazania substancji i pokazania zawartości teczki – dyrektor szkoły wzywa policję,
• całe zdarzenie nauczyciel dokumentuje, sporządzając możliwie dokładną notatkę z ustaleń wraz ze swymi spostrzeżeniami.

Zgodnie z przepisami Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w Polsce karalne jest :

• posiadanie każdej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych,
• wprowadzanie do obrotu środków odurzających,
• udzielanie ich innej osobie, ułatwianie lub umożliwianie ich użycia oraz nakłanianie do użycia,
• wytwarzanie i przetwarzanie środków odurzających.

Każde z tych zachowań jest czynem karalnym, jeśli sprawcą jest uczeń, który ukończył 13 lat, a przestępstwem – jeśli uczeń ukończył 17 lat.

W każdym przypadku popełnienia czynu karalnego przez ucznia, który nie ukończył 17 lat należy zawiadomić policję lub sąd rodzinny ( art. 4 Upn i art. 304 Kpk ).

V. Postępowanie wobec ucznia – sprawcy czynu karalnego lub przestępstwa :

• natychmiastowe powiadomienie dyrektora szkoły,
• ustalenie okoliczności i świadków zdarzenia,
• przekazanie sprawcy dyrektorowi szkoły lub pedagogowi szkolnemu pod opiekę,
• zawiadomienie rodziców ucznia,
• jeśli sprawa jest poważna ( rozbój, uszkodzenie ciała, kradzież, niszczenie mienia itp. ) lub jeśli sprawca nie jest uczniem szkoły – należy natychmiast zawiadomić policję,
• zabezpieczenie ewentualnych dowodów przestępstwa lub przedmiotów pochodzących z przestępstwa i przekazanie ich policji ( np. sprawca rozboju na terenie szkoły używa noża i uciekając porzuca go lub porzuca jakiś przedmiot pochodzący z kradzieży lub tp. )

VI. Postępowanie nauczyciela wobec ucznia, który stał się ofiarą czynu
karalnego :

• udzielenie uczniowi pierwszej pomocy lub wezwanie lekarza ( jeśli ofiara doznała obrażeń ),
• powiadomienie dyrektora szkoły i rodziców ucznia oraz policji ( jeśli istnieje taka konieczność ).

Jeżeli na terenie szkoły znalezione zostaną materiały wybuchowe, inne niebezpieczne substancje lub przedmioty – należy zabezpieczyć je, zapewnić bezpieczeństwo uczniom i pracownikom szkoły i natychmiast wezwać policję.

Ponieważ praca profilaktyczno – wychowawcza ma charakter długofalowy - szkoła i policja muszą utrzymywać stałą współpracę w zakresie profilaktyki zagrożeń. Koordynatorem tej współpracy powinni być pedagog szkolny oraz specjalista ds. nieletnich właściwej jednostki policji.



Opracowała :
mgr Katarzyna Samek